Historycznie, rozpoznanie nowotworu GIST opierało się na dokładnym badaniu morfologicznym komórek guza i korelacji z obrazem klinicznym. Co więcej, nowotwory GIST pozostawały nowotworami trudnymi do odróżnienia od innych mięsaków przewodu pokarmowego. Rozpoznanie nowotworu GIST nie było łatwe, ponieważ mógł być on "niewinnym", drobnym przypadkowo odkrytym guzkiem, któremu nie towarzyszą żadne objawy, ale może się zdarzyć, że guzy te maskują inny, współistniejący nowotwór. Duże guzy dają natomiast wyraźne objawy.

Ostatnie odkrycia, włączając opisanie ekspresji Kit we wszystkich nowotworach typu GIST, ko-ekspresji innych receptorów i białek komórkowych, oraz bardziej wyrafinowane kryteria morfologiczne i kliniczne, są pomocne lekarzom w rozpoznawaniu tego nowotworu.

Podstawą diagnostyki GIST, podobnie, jak i innych nowotworów jest rozpoznanie histopatologiczne. Mięsaki typu GIST są powszechniej rozpoznawane dopiero od 4-5 lat. Nowotwory te znane były do niedawna i rozpoznawane pod różnymi nazwami: nowotwory o łagodnym przebiegu z tej grupy były określane jako np. leiomyoma cellularis, leiomyoblastoma, a ich postać złośliwą opisywano najczęściej jako mięsaki gładkokomórkowe, np. leiomyosarcoma epithelioides. Rozpoznanie wymaga dużego doświadczenia (stąd często potrzeba konsultacji preparatów w referencyjnych ośrodkach patologicznych) i opiera się na obrazie mikroskopowym oraz ocenie panelu badań immunohistochemicznych, z których najistotniejsze jest barwienie na receptor c-KIT (CD117) - dodatnie w przypadku GIST w ponad 95%. Jedynie podejrzenie GIST CD 117 (-) wymaga poszerzonej diagnostyki metodami biologii molekularnej. Materiał do badania histopatologicznego w przypadku guza jamy brzusznej/miednicy podejrzanego o GIST powinien być uzyskany na drodze biopsji gruboigłowej lub otwartej (operacji). Podstawowym badaniem obrazowym jest tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy z kontrastem.

Badania cytogenetyczne guzów

Istnieją dwa główne cele analizy aberracji chromosomowych w guzach nowotworowych: po pierwsze - znalezienie swoistej dla danego nowotworu aberracji chromosomowej i po drugie - określenie związku pomiędzy rodzajami i liczba aberracji chromosomowych a rokowaniem. W badaniach cytogenetycznych nowotworów GIST wykazano, że w przypadku około 70% guzów następuje utrata całego chromosomu 14 lub części jego ramion q. Innymi chromosomami, które stosunkowo często ulegają utratom, są chromosomy 22q oraz 1p (ok. 50% guzów).
W guzach złośliwych zaobserwowano aberracje wtórne innych chromosomów: dodatkowe kopie chromosomów 5p, 8q, 17q i 20q oraz utraty chromosomów 9p i 13q. Wyniki badań cytogenetycznych oraz molekularnych, porównujących łagodne guzy GIST z guzami złośliwymi, wykazują obecność licznych aberracji chromosomowych w tych ostatnich, co może mieć znaczenie prognostyczne. Interesującym zjawiskiem jest brak opisanych powyżej aberracji chromosomowych w leiomyoma oraz leiomyosarcoma przewodu pokarmowego, co stanowi dodatkowy dowód odrębności genetycznej tych nowotworów.

Analiza molekularna guzów GIST

Wiadomo, że ponad 90% nowotworów GIST wykazuje ekspresję białka enzymu KITC, stąd też badania molekularne tych guzów koncentrują się na genie KITC. Gen ten jest zbudowany z 21 eksonów i znajduje się w chromosomie 4q12. W przypadku 50-60% guzów występują w tym genie mutacje - szczególnie często w eksonie 11 (95% guzów), rzadziej w eksonach 9 i 13. Mutacje w eksonie 11 o charakterze niewielkich delecji lub zmian punktowych bardzo często występują w złośliwych guzach i przez niektórych badaczy są uważane za niezależny czynnik prognostyczny. Niektórzy uczeni uważają, że pacjenci, u których w guzach wykrywa się mutację w tym eksonie, charakteryzują się krótszym czasem przeżycia w porównaniu z pacjentami bez tej mutacji. W 40% przypadków nie wykrywa się mutacji w jakimkolwiek eksonie genu KITC, chociaż (histochemicznie) występuje nadekspresja jego białka. Zjawisko to sugeruje istnienie nieznanych jeszcze mechanizmów aktywacji tego genu.

Proponowany algorytm postępowania u chorych na GIST

Kliknij aby powiększyć